kalem feryâd edup ağlar mürekkeb
beni nâdân eline verme ye Râb!

şu köşe Şam köşesi, şu köşe Konya köşesi şu da İstanbul köşesi
şehirlere böldük seni kalbim.

Karşılaşınca - Abdurehim Heyit

 

Bir taşın üstünde de ben bağdaş kurayım o coğrafyada, vay!

Hay bin Yakzan ve Robinson Crusoe

                                  

     

    Hay ve Robinson, ölüm tehlikesi atlatıp, bir kurtuluş olarak ıssız adaya düşen iki ayrı insan. Doğaya, kendilerine,  insanlara karşı tavırları; düşünceleri, inançları, soruları, değerleri birbirinden çokça farklı iki insan..

   

     Hay, ıssız adaya geldiğinde yanında hiçbir şey yoktur; tecrübesi de, bilgisi de, adı da, eşyası da yoktur. Birçok şeyi deneme-yanılma yöntemiyle bulur. Robinson da deneyerek öğrenme yöntemini kullanır; fakat Robinson'un yanında gemiden adaya taşıdığı onlarca işine yarar malzeme, silahları, tecrübeleri, bilgisi, hırsı, ferdiyetçiliği, arzuları vardır.

     Hay, gözünü kendisinden başka insanın olmadığı bir doğaya açmıştır ve kendisini tabiatın, çevresinde olan bitenlerin bir parçası olarak görmüştür. Doğaya karşı korumacıdır, doğaya hizmet eder. Çekirdekli  meyvelerden yer ve çekirdeklerini de toprağa eker. Kendisini diğer canlılarla mukayese eder.                                                   

    Robinson ıssız adaya gelmeden önce sosyal yaşamında hayli aktif biridir, ki ticaretle uğraşıyordu. Issız adadaki yalnızlık onun için çok zordur. Fakat o bu yalnızlığı bir fırsat olarak görür, adanın tek hakimi olabilecektir. O doğanın bir parçası değil, sahibidir, adadaki her şey kendisinindir, ona hizmet eder. Dilediğini asar, keser. Doğaya karşı acımasızdır, müsriftir. Her şey onun varlığının devamı içindir. Hırslıdır, bu adayla yetinmez, sürekli karşıdaki adaları düşünür.

    Adada diğer insanlarla ilişki kurarken Hay, kendisini onlarla aynı seviyede tutar. Onları arkadaş ve birlikte hayatını sürdüreceği insanlar olarak görürken Robinson ise adaya gelenleri köle ve uşak olarak görür. Kendisine 'efendi' denmesini ister. Diğer insanlar hayatlarını ona borçludur, gerekirse onun için ölmelidirler. Herkese dilediği kadar hak ve özgürlük verir. Hiç kimse yokken bile adada o bir kraldır. Müthiş bir iktidar arzusu vardır.

    Hay, hayatını ulaştığı doğrular ve yanlışlar çerçevesinde sınırlar. Bedenini bir emanet ve Tanrıya ibadet etmesine bir araç olarak görür. Bedenini korur, temizliğe ve güzelliğe dikkat eder, sade yaşar. Robinson'un sınırı yoktur. Canı ne isterse onu yapar. Bedenini amaçlarına ulaşmak için bir araç olarak görür,  ancak daha fazla çalışması için değer verir bedenine. Temiz değildir, güzelliği de önemsemez. Onun için mühim olan faydadır.

    Hay için Tanrı en yüce varlıktır, insan kendi varlığını o varlıkla bütünleştirmelidir. Evrenin merkezi tanrıdır. Hay'ın amacı Tanrıya ulaşmak, onun rızasını kazanmaktır. Robinson'un Tanrıyla ilişkisi de pragmatiktir. Kendini merkezde tutar. Tanrı kendisini tehlikelerden koruduğunda, ona yardım ettiğinde, onu mutlu kıldığında aklına gelir ve ona bağlanır. Ama çeşitli sorunlarla karşılaştığında Tanrıya olan inancı sarsılır. 

Karanlık

Karanlığı özledim bir gece.

Endişeden dikilmiş elbisem üzerimde

Yürüdüm, nereye baksam

Hüzünlü gözleriyle karşılaştım dünyanın.

Dünya bir ayna değilse;

Kömür rengi cenazeler, yerin altındaki adamlar,

Yalanlar, nükleer santraller, kürtajlar

İşkenceler, iftiralar, katliamlar,

Hepsi gerçek.

Yürüdüm, dünya gözlerimde

Soru sormak hakkımı düşürmüşüm cebimden,

Aklımdan trenler trenler

trenler dolusu kelime geçiyor da

Varmıyorlar dilime

Bu yüzden kuşların kanatlarına sakladım dertlerimi

Gece bitmeden

Ruhların seferine bir bilet de ben istedim.

Bismillah!

Önce besmele,

En güzel kelime.

Allahım,

Yol boyunca

Bırakma elimi,

Düşerim sonra.

Allahım,

Niçin halkettinse beni,

Kalbime söyle iyice

Engellerden arınsın yolum.

Allahım,

O güzeller güzeli,

Hangi iyilik diledi senden,

Dilerim ben de öylelerini.

Allahım,

Peygamber efendimiz

Hangi şerlerden sığındıysa sana,

Upuzak tut benden de onları.

Allahım,

Yol boyunca,

Tarih boyunca,

Başıboş bırakma bizi...

Cahit Zarifoğlu